Seminarium Biblioteka Nowa

– wizyta studyjna w bibliotekach Austrii i Niemiec

45 bibliotekarzy, siedem bibliotek, dwa kraje, ponad 2700 przejechanych kilometrów i jeden cel: zdobycie jak najszerszej wiedzy na temat infrastruktury bibliotek. Tak w liczbach można skrócić tegoroczną edycję seminarium „Biblioteka Nowa” organizowanego przez Instytut Książki cyklicznie od 2015 roku.

Tegoroczna edycja seminarium zaplanowana została w dwóch odsłonach. Pierwsza z nich (czerwcowa) to wizyta studyjna w bibliotekach Austrii i Niemiec, druga – warsztaty poświęcone architekturze i aranżacji wnętrz we wrześniu. W trwającej od 3 do 7 czerwca wizycie studyjnej wzięło udział 45 bibliotekarzy i dyrektorów bibliotek z całej Polski. Gros z nich to ubiegający się o fundusze w ramach Priorytetu 2 „Infrastruktura bibliotek”, który został stworzony z myślą o wzmocnieniu, przekształceniu i rozwoju funkcji, jakie pełnią biblioteki publiczne w życiu społeczności lokalnych w gminach wiejskich, gminach miejsko-wiejskich oraz gminach miejskich do 50 tysięcy mieszkańców. W ramach priorytetu można uzyskać środki na remont, przebudowę, rozbudowę i budowę oraz wyposażenie budynków bibliotek.

Ekspresyjna twórczość

Podczas seminarium bibliotekarze zapoznali się z nowoczesnymi rozwiązaniami architektonicznymi, tajnikami zarządzania przestrzenią biblioteczną, a także metodami tworzenia i wdrażania ciekawych programów skierowanych do czytelników i odbiorców kultury. Już pierwszego dnia odwiedzili imponującą pod względem architektonicznym Bibliotekę i Centrum Nauczania wiedeńskiego Uniwersytetu Ekonomii i Biznesu. Budynek został zaprojektowany przez słynną pracownię Zahy Hadid, architektki wyróżniającej się ekspresyjną twórczością. Bryła obiektu w Wiedniu została uformowana przez poziome i skośne linie i stanowi jeden z siedmiu budynków kampusu uniwersyteckiego zaprojektowanych przez najznamienitszych architektów całego świata.

Zdjęcie zbiorowe
Zdjęcie zbiorowe

Przestrzenie życia kulturalnego i społecznego

Na trasie seminarium znalazły się też: Miejska Biblioteka w Augsburgu oraz Schwäbisch Hall, które w ciekawy sposób wzbogacają przestrzeń miejską, stanowiąc jeden z ważniejszych punktów życia kulturalnego i społecznego. Pierwsza z nich, o okrągłej bryle, przyciąga kolorowymi i nowoczesnymi rozwiązaniami technicznymi, np. zaawansowaną automatyzacją procesów wypożyczeń i zwrotów pozycji. Druga – zajmująca przestrzeń po centrum handlowym (dom mody) – dzięki swojej konstrukcji ze szkła i drewna zwraca na siebie uwagę, wyróżniając się na tle innych obiektów, a także jest bardzo przyjazna dla użytkowników.

Biblioteka w Augsburgu
Biblioteka w Augsburgu

Serce biblioteki

Pierwszą cześć seminarium zwieńczyła wizyta w monumentalnej Bibliotece Miejskiej w Stuttgarcie, zaprojektowanej przez koreańskiego architekta Euna Younga Yi. Na elewacji tego ogromnego, monolitycznego budynku słowo „biblioteka” zostało napisane w czterech językach: na północnej ścianie w języku niemieckim, na zachodniej – w języku angielskim, na południowej – w języku arabskim i na wschodniej – w języku koreańskim. Koncepcja architektoniczna przewidziała wysokie na kilka kondygnacji, nawiązujące do antycznej stylistyki puste pomieszczenie o nazwie „serce biblioteki”, w którym czytelnik ma się oczyścić i wyciszyć przed wkroczeniem w świat nauki, sztuki i literatury. Biblioteka wykończona jest w stylu minimalistycznym, dominuje w niej biel, a duże przestrzenie dają poczucie niezależności i zachęcają do pozostania w budynku na dłużej.

Tradycja z nowoczesnością

Biblioteki w Norymberdze i Zwickau, które znalazły się na trasie dalszej podróży, mimo wielu różnic mają jedną wspólną cechę: łączą w swojej architekturze tradycję z nowoczesnością. Gmach biblioteki w Norymberdze został nadbudowany nad starymi murami średniowiecznej kamienicy. Nowoczesny budynek główny jest połączony ze starą częścią klasztorną, która wyposażona w piękny dziedziniec, obecnie z kawiarnią dla czytelników, znakomicie realizuje zadania wielofunkcyjnej biblioteki miejskiej. W skarbcu biblioteki norymberskiej przechowywane są zabytkowe księgi z IX wieku, a pierwsze świadectwo wypożyczenia książki pochodzi z wieku XIII. Jest to jedyna z odwiedzonych podczas seminarium bibliotek, która przez kilka lat (do 2018 roku) nie pobierała opłat za korzystanie ze zbiorów bibliotecznych. W większości z nich opłata roczna wynosi ok. 20 euro, są również przewidziane zniżki dla różnych grup społecznych (np. studentów, seniorów), a dzieci często mogą korzystać z biblioteki bezpłatnie.

Biblioteka w Norymberdze
Biblioteka w Norymberdze

Wracając do korzeni

Przedostatnim obiektem odwiedzanym przez grupę w ramach tegorocznego seminarium była Biblioteka Publiczna w Zwickau, która mieści się w zbudowanym w 1481 roku spichlerzu. Niemal zrujnowany budynek przywrócono do użytku i przeznaczono na potrzeby książnicy. Trzypoziomowy gmach ma wysoki strych (także wielopoziomowy), w którego konstrukcji zachowały się wsporniki i elementy więźby z XV wieku. Wnętrze budynku zostało przebudowane, przystosowane do potrzeb placówki, a przy tym zachowało swój dawny styl – elementy drewniane wkomponowano w nowoczesne (z metalu lub tworzyw sztucznych). Biblioteka ma też dużą, doskonale wyposażoną salę konferencyjną. Jedna z największych i najpiękniejszych bibliotek w Saksonii zajmuje powierzchnię 3,7 tys. mkw., a jej remont, którego koszt wyniósł blisko 7 mln euro, zakończono w 2014 roku.

Architektura awangardowa

Ostatnim punktem na trasie wizyty studyjnej była Biblioteka Uniwersytetu Technicznego w Chociebużu. Jest ona z kolei przykładem architektury awangardowej. Siedmiokondygnacyjny budynek o opływowych kształtach (taki sam wolny dostęp z każdej strony) skonstruowany na bazie betonu i żelaza, otoczony szklaną fasadą pokrytą literami alfabetów całego świata, spełnia wiele funkcji. Znajdziemy tu wypożyczalnie, czytelnie, mediatekę, sale wykładowe i konferencyjne. Budynek zaprojektowany został przez biuro architektoniczne Herzog & de Meuron z Bazylei. Na pierwszy rzut oka zachwycają kolorowe schody i podłogi poszczególnych działów, jak również minimalistyczne, przestrzenne czytelnie, niektóre o bardzo wysokich sklepieniach. Gospodarze zwracali również uwagę na niespotykany szczegół architektoniczny – prześwity w sufitach każdego piętra, które łączą w sposób dosłowny i symboliczny poszczególne poziomy, powodując „zanikanie granic”. Dla przykładu ptak wypuszczony na najniższym (podziemnym) poziomie mógłby bez szczególnego wysiłku dostać się na najwyższe piętro biblioteki. Nic dziwnego, że bibliotekę tę można znaleźć w rankingach najbardziej interesujących architektonicznie obiektów naukowych na świecie.

Pięciodniowa wizyta studyjna w bibliotekach Austrii i Niemiec obfitowała w dyskusje pełne pomysłów, inspiracji i wymiany doświadczeń. Podczas seminarium uczestnicy mogli nie tylko zobaczyć interesujące architektonicznie obiekty, ale również nawiązać kontakty i otrzymać odpowiedzi na wiele nurtujących ich pytań dotyczących infrastruktury bibliotek. Usłyszeli także wykład na temat powstania Stacji Kultura – filii Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Floriana Ceynowy w Rumi. Ten niezwykły obiekt – uznany w 2016 roku za najpiękniejszą bibliotekę świata w konkursie Library Interior Design Awards w kategorii Single Space Design – przybliżyła uczestnikom dyrektorka Biblioteki w Rumi Krystyna Laskowicz. Drugą część tegorocznego seminarium, czyli warsztaty poświęcone architekturze i aranżacji wnętrz, zaplanowano na wrzesień.

Pomysłodawcą i współorganizatorem tegorocznej edycji seminarium „Biblioteka Nowa” (podobnie jak poprzedniej edycji z 2017 roku – relacja na temat odbytej wówczas wizyty studyjnej do czeskich bibliotek ukazała się na łamach „Biblioteki Publicznej” nr 1/2018) jest główny specjalista ds. programowych w Instytucie Książki Jakub Pacześniak. W tym roku organizację wsparła Katarzyna Wasiutyńska kierująca kampanią „Mała książka – wielki człowiek”, realizowaną m.in. w bibliotekach publicznych całej Polski.

Instytut Książki

Biblioteka Publiczna nr 7-8/2019

Top