Czekając na zielone światło – ponowne otwarcie bibliotek publicznych

Premier Mateusz Morawiecki wskazał datę 4 maja 2020 roku jako dzień, w którym biblioteki publiczne mogą zostać otwarte dla czytelników. Z kolei na stronie Ministerstwa Rozwoju opublikowano Wytyczne dla funkcjonowania bibliotek w trakcie epidemii COVID-19 w Polsce. Jak zorganizować pracę biblioteki w nadchodzących tygodniach? Jakie są procedury w przypadku podejrzenia zakażenia koronawirusem u bibliotekarza bądź czytelnika?

Zielone światło

Przez półtora miesiąca wszyscy pracownicy bibliotek publicznych śledzili komunikaty publikowane przez Bibliotekę Narodową, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Kancelarię Premiera. Udostępnianie zasobów online, wzmożona aktywność na profilach społecznościowych oraz włączanie się w pomoc potrzebującym – tym od marca do maja żyły biblioteki, cały czas czekając na zielone światło od rządu. W połowie kwietnia ukazały się na stronie BN Rekomendacje dla bibliotek po zniesieniu zakazu prowadzenia działalności bibliotecznej, a z końcem miesiąca – jeszcze przed publikacją daty zniesienia II etapu ograniczeń – niektóre placówki zaczęły publikować na swoich stronach stosowne zarządzenia dotyczące funkcjonowania placówek po odwołaniu stanu epidemii. Dzień przed ogłoszeniem decyzji premiera o otworzeniu bibliotek dla czytelników Ministerstwo Rozwoju w konsultacji z GIS opublikowało podzielone na cztery części Wytyczne dla funkcjonowania bibliotek w trakcie epidemii COVID-19 w Polsce (28.04.2020).

Po ogłoszeniu daty zniesienia II etapu ograniczeń na stronie gov.pl można było znaleźć następującą informację:

„Ważne! Instytucje kultury będą otwierane stopniowo i w różnym czasie. O konkretnym terminie decydować będzie organ prowadzący daną placówkę po konsultacji z powiatową stacją sanitarno-epidemiologiczną”1.

1 https://www.gov.pl/web/koronawirus/kolejny-etap?fbclid=IwAR3kvC7063gBTaTZKCKeuPcJHgNXPwkdzuSPbN4glpsd4mGBXDXmd5hsGsU

Warto pamiętać o możliwości konsultacji z pracownikami powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej – nie tylko przy otwarciu placówki, ale również w trakcie jej dalszego funkcjonowania. Ewentualne pytania dotyczące działalności bibliotek w związku z sytuacją spowodowaną pandemią wirusa można przesyłać także do uruchomionej przez Bibliotekę Narodową poradni: poradnia@bn.org.pl

Przed otwarciem – przygotowania w bibliotece

Co dokładnie Biblioteka Narodowa i Ministerstwo Rozwoju zarekomendowały placówkom publicznym przed ich otwarciem? Przede wszystkim zwrócono uwagę na rozsądne podejmowanie decyzji o otworzeniu placówki dla czytelników. Jak czytamy na stronie BN: decyzja „powinna […] zostać podjęta, kiedy biblioteka będzie przygotowana do bezpiecznego funkcjonowania w czasie epidemii” i należy wziąć pod uwagę wszystkie czynniki, składające się na bezpieczeństwo pracowników oraz czytelników (warunki lokalowe, liczbę użytkowników).

Rekomendacje i wytyczne obu instytucji państwowych uwzględniliśmy w propozycjach zasad funkcjonowania bibliotek publicznych w trakcie epidemii (zob. ramka).

Warto zwrócić uwagę na kilka szczegółów. Książki zwracane przez czytelników należy odkładać na 14 do wyznaczonego miejsca (np. skrzynie, pudła, torby lub wydzielone, niedostępne dla czytelników, półki) w celu kwarantanny, a wcześniej oznaczyć je datą zwrotu. Zaleca się wietrzenie pomieszczeń, dezynfekcję wrzutni (biblioboxów), klamek, klawiatur, telefonów, włączników światła i innych powierzchni lub elementów wyposażenia często używanych. Nie należy dezynfekować książek. W przypadku braku środków na zakup przesłony ochronnej z pleksy, można np. wyznaczyć na podłodze taśmą klejącą linie odległości, zwiększyć dystans pomiędzy bibliotekarzem, a czytelnikiem np. przez dodatkowo dostawiony stolik. Wszystkie te działania mają na celu eliminację potencjalnego zagrożenia oraz zapewnienie poczucia bezpieczeństwa dla czytelników i bibliotekarzy – pomocne w tym zakresie mogą być przygotowane przez bibliotekę ulotki, informujące o tym, jak bibliotekarze postępują ze zwróconymi książkami.

Propozycja zasad funkcjonowania bibliotek publicznych w trakcie epidemii:
  • Uruchomienie dla użytkowników jedynie wypożyczalni, ograniczenie wolnego dostępu do zbiorów.
  • Wydzielenie (w miarę możliwości lokalowych i kadrowych) „drogi brudnej” (miejsca zwrotu książek, które będą poddawane kwarantannie) oraz „drogi czystej” - dla książek wypożyczanych z biblioteki, które są po kwarantannie.
  • Wyznaczenie miejsc kwarantanny dla zwracanych przez czytelników materiałów bibliotecznych.
  • Opracowanie bezpiecznych procedur obsługi użytkowników, wypożyczania i odbioru materiałów bibliotecznych, poddawania ich 14-dniowej kwarantannie oraz przywracania do obiegu bibliotecznego.
  • Opracowanie zasad bezpieczeństwa pracy dla pracowników biblioteki (np. zachowanie bezpiecznej odległości, wyposażenie w środki ochrony osobistej, dezynfekcji sprzętów i urządzeń).
  • Zakup maseczek, rękawiczek ochronnych dla pracowników i ewentualnie czytelników.
  • Ustawienie przesłon ochronnych w punktach kontaktu z użytkownikami (np. na ladzie bibliotecznej).
  • Przygotowanie - w miarę możliwości - stanowiska do mycia i dezynfekcji dłoni.
  • Wywieszenie instrukcji dotyczących higieny rąk, dezynfekcji dłoni, sposobu zakładania i zdejmowania masek ochronnych.
  • Opracowanie i podanie do publicznej wiadomości zasad przebywania użytkowników w pomieszczeniach biblioteki oraz korzystania z jej usług w okresie zagrożenia epidemiologicznego – zawierających w szczególności:
    • określenie zakresu działalności biblioteki i realizowanych usług,
    • określenie liczby użytkowników mogących jednocześnie przebywać w pomieszczeniach biblioteki oraz zasad zachowania między nimi bezpiecznej odległości;
    • określenie zasad stosowania przez użytkowników środków ochrony osobistej (np. noszenia rękawiczek, maseczek/przyłbic),
    • przedstawienie procedury korzystania z usług biblioteki (zasady wypożyczania i zwrotu materiałów bibliotecznych).

Oprac. na podstawie:

Bezpieczny pracownik – bezpieczny obiekt

Wytyczne Ministerstwa Rozwoju w dużym stopniu pokrywają się z rekomendacjami Biblioteki Narodowej w zakresie procedur opisanych w dwóch częściach poświęconych zapewnieniu bezpieczeństwa pracownikom / obsłudze oraz zapewnieniu bezpieczeństwa w obiekcie.

W wytycznych Ministerstwa Rozwoju zwrócono uwagę także na inne, bardziej szczegółowe kwestie takie jak:

  • warunki pracy w zespole: organizację stanowisk pracy z uwzględnieniem wymaganego dystansu przestrzennego między pracownikami (minimum 1,5 m), ograniczenie do niezbędnego minimum spotkań i narad wewnętrznych, tryb pracy zmianowej, różne godziny przerw, szczególną troskę o pracowników z grup bardziej narażonych na ryzyko epidemiczne;
  • ograniczenia: liczebności użytkowników (umieszczenie w widocznym miejscu przed wejściem informacji o maksymalnej liczbie użytkowników / odwiedzających), możliwości korzystania z szatni, toalet (rekomenduje się, aby liczba ta jednorazowo była o połowę mniejsza od liczby ubikacji), ograniczenie godzin otwarcia placówki.

A co jeśli…? Podejrzenie zakażenia koronawirusem

Najwięcej uwagi autorzy wytycznych poświęcili procedurom w przypadku ewentualnego podejrzenia zakażenia koronawirusem pracowników (część 3 wytycznych) bądź użytkownika (część 4 wytycznych). Jak może wyglądać procedura postępowania na wypadek wystąpienia sytuacji podejrzenia zakażenia bibliotekarza bądź użytkownika?

Procedury zapobiegawcze: podejrzenie zakażenia koronawirusem pracowników/ obsługi.
  1. Pracownicy /obsługa biblioteki powinni zostać poinstruowani, że w przypadku wystąpienia niepokojących objawów nie powinni przychodzić do pracy, powinni pozostać w domu i skontaktować się telefonicznie ze stacją sanitarno-epidemiologiczną, oddziałem zakaźnym, a w razie pogarszania się stanu zdrowia zadzwonić pod nr 999 lub 112 i poinformować, że mogą być zakażeni koronawirusem.
  2. Zaleca się bieżące śledzenie informacji Głównego Inspektora Sanitarnego i Ministra Zdrowia, dostępnych na stronach gis.gov.pl lub https://www.gov.pl/web/koronawirus/, a także obowiązujących przepisów prawa.
  3. W przypadku wystąpienia u pracownika wykonującego swoje zadania na stanowisku pracy niepokojących objawów sugerujących zakażenie koronawirusem należy niezwłocznie odsunąć go od pracy i odesłać transportem indywidualnym do domu lub w przypadku gdy jest to niemożliwe, pracownik powinien oczekiwać na transport w wyznaczonym pomieszczeniu, w którym jest możliwe czasowe odizolowanie go od innych osób.  Należy wstrzymać przyjmowanie klientów, powiadomić właściwą miejscowo powiatową stację sanitarno-epidemiologiczną i stosować się ściśle do wydawanych instrukcji i poleceń.
  4. Zaleca się ustalenie obszaru, w którym poruszał się i przebywał pracownik, przeprowadzenie rutynowego sprzątania, zgodnie z procedurami zakładowymi, oraz zdezynfekowanie powierzchni dotykowych (klamki, poręcze, uchwyty itp.).
  5. Rekomenduje się stosowanie się do zaleceń państwowego powiatowego inspektora sanitarnego przy ustalaniu, czy należy wdrożyć dodatkowe procedury biorąc pod uwagę zaistniały przypadek.
Procedury postępowania w przypadku podejrzenia u osoby / użytkownika zakażenia koronawirusem.
  1. W przypadku stwierdzenia wyraźnych oznak choroby, jak uporczywy kaszel, złe samopoczucie, trudności w oddychaniu, osoba nie powinna zostać wpuszczona na teren obiektu. Powinna zostać poinstruowana o jak najszybszym zgłoszeniu się do najbliższego oddziału zakaźnego celem konsultacji z lekarzem, poprzez udanie się tam transportem własnym lub powiadomienie 999 albo 112.
  2. Zgłoszenie incydentu do kierownictwa obiektu, co umożliwi obsłudze ustalenie obszaru, w którym poruszała się i przebywała osoba, przeprowadzenie rutynowego sprzątania, zgodnie z procedurami obiektu, oraz zdezynfekowanie powierzchni dotykowych (klamki, poręcze, uchwyty itp.).
  3. Ustalenie listy pracowników oraz klientów (jeśli to możliwe) obecnych w tym samym czasie w części / częściach obiektu, w których przebywał użytkownik, i zalecenie stosowania się do wytycznych Głównego Inspektora Sanitarnego dostępnych na stronie gov.pl/web/koronawirus oraz gis.gov.pl, odnoszących się do osób, które miały kontakt z zakażonym.

Tylko „Dzień dobry”?

Choć biblioteki publiczne wracają do swojej podstawowej działalności, można się spodziewać, że upłynie wiele tygodni, zanim będą przeprowadzane w formie stacjonarnej jakiekolwiek wydarzenia kulturalne. Spotkania autorskie, kluby książki, festyny biblioteczne, pikniki, noce bibliotek czy nawet lekcje biblioteczne - wszystkie ściągające tłumy inicjatywy zostały odłożone na bliżej nieokreśloną przyszłość. Komunikaty płynące ze strony Kancelarii Premiera są jasne i ustawicznie zachęcają osoby (nie tylko w sile wieku) do pozostawania w domu. Czy bibliotekarz ma więc ograniczyć swoją pracę z czytelnikiem wyłącznie do zdawkowego „Dzień dobry, dziękuję, proszę, do widzenia”?

Dywersyfikacja działań

Warto na dłużej pozostać w mediach społecznościowych i właśnie na nich skoncentrować swoją działalność. Tworzone przez bibliotekarzy liczne nagrania, gry, konkursy czytelnicze, wykłady online są alternatywą dla osób, które wciąż chcą / muszą w domu pozostać. Na czym można się w tych działaniach skupić?

  • warto pomyśleć o bibliotecznych kursach dla maturzystów prowadzonych zdalnie;
  • alternatywą dla ogromnie popularnych wiosną i latem miejskich gier plenerowych stają się mobilne gry domowe (przygotowane przez biblioteki z użyciem aplikacji Action Track) oraz internetowe escape-roomy (publikowane w sieci np. za pomocą serwisu Genially);
  • warto rozważyć umożliwienie czytelnikom darmowego dostęp do e-booków w serwisie Legimi –korzystanie z tego serwisu dzięki pośrednictwu biblioteki gwarantuje jedyną możliwość dostępu do wypożyczalni m.in. dla czytelników, objętych kwarantanną domową.

Należy pamiętać także o tym, że dla wielu osób (seniorów, dzieci, rodziców) aktualna sytuacja w naszym kraju wiążę się z emocjonalnym stresem. Niepewność (związana np. funkcjonowaniem placówek edukacyjnych) źle wpływa na samopoczucie dzieci i dorosłych, którym warto zaproponować: stacjonarnie – dobrze dobraną do ich potrzeb literaturę, zdalnie – stosowne warsztaty, które pomogą wszystkim rozładować psychiczne napięcie. Taka dywersyfikacja działań – stacjonarnego wypożyczania oraz prowadzonej w Internecie działalności kulturalnej – z pewnością dobrze wpłynie na wizerunek placówki wśród jej użytkowników.

Warte naśladowania praktyki, które zrealizowano w sieci, są dostępnym w artykule Jak pracować zdalnie? Krótki poradnik dla bibliotek publicznych.

Aleksandra Sobańska
Redaktor naczelna Biblioteki Publicznej

30 kwietnia 2020

Top